IKE i IKZE w banku — czy warto? Ile można zaoszczędzić?

Czym są IKE i IKZE, czyli III filar emerytalny w praktyce

Państwowa emerytura z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) dla wielu Polaków może okazać się niewystarczająca do utrzymania dotychczasowego standardu życia. Coraz niższa stopa zastąpienia, czyli stosunek pierwszej emerytury do ostatniego wynagrodzenia, skłania do poszukiwania dodatkowych form oszczędzania. Z pomocą przychodzi tzw. III filar systemu emerytalnego, w ramach którego funkcjonują dwa popularne produkty: IKE (Indywidualne Konto Emerytalne) oraz IKZE (Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego). To dobrowolne, ale wspierane przez państwo rozwiązania, które dzięki ulgom podatkowym mają zachęcać do długoterminowego gromadzenia kapitału na przyszłość. W tym artykule kompleksowo wyjaśnimy, jak działają, jakie korzyści oferują i czy ich prowadzenie w formie konta bankowego to dobry pomysł.

Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) – jak to działa?

Indywidualne Konto Emerytalne (IKE) to produkt, którego główną zaletą jest zwolnienie zysków kapitałowych z 19% podatku Belki. To ogromna korzyść w perspektywie wieloletniego oszczędzania, gdzie efekt procentu składanego potęguje nasze zyski, a brak podatku sprawia, że w kieszeni zostaje nam znacznie więcej pieniędzy.

Kluczowe cechy IKE:

• Limit wpłat w 2024 roku: Rocznie na IKE można wpłacić maksymalnie 23 472 zł. Kwota ta jest co roku waloryzowana i stanowi trzykrotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej.
• Korzyść podatkowa: Największy atut IKE to brak 19% podatku od zysków kapitałowych przy wypłacie środków po spełnieniu ustawowych warunków. Przez cały okres oszczędzania wszystkie wypracowane zyski (np. z odsetek, dywidend, wzrostu wartości aktywów) reinwestują się w całości, co znacząco przyspiesza budowanie kapitału.
• Warunki wypłaty środków bez podatku: Aby skorzystać ze zwolnienia podatkowego, należy dokonać wypłaty po osiągnięciu 60. roku życia (lub 55. roku życia w przypadku nabycia wcześniejszych uprawnień emerytalnych). Dodatkowym warunkiem jest dokonywanie wpłat na IKE przez co najmniej 5 dowolnych lat kalendarzowych lub wpłacenie ponad połowy wartości wszystkich wpłat nie później niż na 5 lat przed dniem złożenia wniosku o wypłatę.
• Wcześniejsza wypłata środków: Pieniądze z IKE można wypłacić w dowolnym momencie przed spełnieniem powyższych warunków. Nazywa się to „zwrotem”. W takiej sytuacji od wypracowanego zysku zostanie potrącony 19% podatek Belki. Kapitał początkowy (suma wpłat) nie jest opodatkowany.
• Dziedziczenie: Środki zgromadzone na IKE podlegają dziedziczeniu. Osoby uposażone (wskazane w umowie) lub spadkobiercy ustawowi otrzymują całość zgromadzonych funduszy i są zwolnieni zarówno z podatku Belki, jak i z podatku od spadków i darowizn. To czyni IKE doskonałym narzędziem do planowania międzypokoleniowego transferu majątku.

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) – na czym polega?

Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) oferuje zupełnie inny rodzaj korzyści podatkowej – jest nią możliwość odliczenia dokonanych wpłat od podstawy opodatkowania w rocznym zeznaniu PIT. Dzięki temu co roku otrzymujemy zwrot podatku, a oszczędności pojawiają się na naszym koncie tu i teraz.

Kluczowe cechy IKZE:

• Limit wpłat w 2024 roku: Limit jest niższy niż w IKE. Dla większości osób (zatrudnionych na umowę o pracę, zlecenie) wynosi 9 388,80 zł. Wyższy limit, 14 083,20 zł, przysługuje osobom prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą.
• Korzyść podatkowa: Wpłaty na IKZE w danym roku kalendarzowym można odliczyć od dochodu (lub przychodu w przypadku ryczałtowców). Oznacza to realną oszczędność podatkową, której wysokość zależy od formy opodatkowania i progu podatkowego.
• Warunki wypłaty środków: Aby wypłacić pieniądze z IKZE na preferencyjnych warunkach, należy osiągnąć 65. rok życia i dokonywać wpłat przez co najmniej 5 dowolnych lat kalendarzowych.
• Opodatkowanie wypłaty: W przeciwieństwie do IKE, wypłata środków z IKZE po spełnieniu warunków nie jest całkowicie wolna od podatku. Od całej zgromadzonej kwoty (kapitał + zyski) pobierany jest zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 10%.
• Wcześniejsza wypłata środków: Podobnie jak w IKE, możliwy jest wcześniejszy „zwrot” środków. Jest to jednak mniej opłacalne. Cała kwota zwrotu (suma wpłat i zysków) musi zostać doliczona do dochodu w zeznaniu PIT za rok, w którym dokonano zwrotu, i opodatkowana według obowiązującej skali podatkowej (12% lub 32%).
• Dziedziczenie: Środki z IKZE również podlegają dziedziczeniu. Osoby uposażone lub spadkobiercy mogą przenieść je na własne IKZE lub wypłacić. W przypadku wypłaty, będą musieli zapłacić 10% zryczałtowany podatek od całości kwoty, tak jak przy standardowej wypłacie emerytalnej.

IKE vs IKZE – które konto wybrać? Porównanie kluczowych różnic

Wybór między IKE a IKZE zależy od indywidualnej sytuacji finansowej, dochodów i preferencji co do momentu uzyskania korzyści podatkowej. Warto pamiętać, że można posiadać jednocześnie jedno konto IKE i jedno konto IKZE, maksymalizując w ten sposób limity wpłat i korzyści podatkowe. Poniższa tabela zestawia najważniejsze cechy obu produktów.

IKE i IKZE w formie konta oszczędnościowego w banku – dla kogo?

Banki należą do instytucji, które mogą prowadzić zarówno IKE, jak i IKZE. Najczęściej oferują te produkty w formie specjalistycznego konta oszczędnościowego lub lokaty terminowej. To jedna z najbezpieczniejszych form gromadzenia kapitału w III filarze.

Zalety IKE/IKZE w banku:

• Bezpieczeństwo: Środki zgromadzone na bankowym IKE/IKZE są chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) do równowartości 100 000 euro na jednego deponenta w danym banku. Oznacza to, że nasz kapitał jest w pełni bezpieczny, nawet w przypadku problemów finansowych banku.
• Przewidywalność: Oprocentowanie jest z góry znane (stałe lub oparte o wskaźnik, np. WIBOR 3M). Nie ma tu ryzyka utraty wpłaconego kapitału, co jest kluczowe dla osób o bardzo niskiej tolerancji na ryzyko.
• Prostota: Założenie i prowadzenie takiego konta jest niezwykle proste. Zazwyczaj nie wiąże się to ze skomplikowanymi procedurami ani koniecznością posiadania wiedzy inwestycyjnej. Wiele banków umożliwia otwarcie konta IKE/IKZE w pełni online, przez bankowość elektroniczną lub aplikację mobilną.
• Niskie lub zerowe opłaty: Banki często rezygnują z opłat za prowadzenie konta IKE/IKZE, zwłaszcza dla aktywnych klientów.

Wady IKE/IKZE w banku:

• Niski potencjał zysku: To główny minus tej formy oszczędzania. Oprocentowanie kont oszczędnościowych i lokat w długim terminie rzadko kiedy pokonuje inflację. W okresach wysokiej inflacji realna wartość naszych oszczędności może spadać. Przykładowo, jeśli oprocentowanie wynosi 5% w skali roku, a inflacja 7%, realnie tracimy 2% wartości pieniądza.
• Ograniczona elastyczność: Środki są lokowane w jeden, bezpieczny instrument. Nie mamy możliwości dywersyfikacji portfela i skorzystania z potencjału rynków akcji czy obligacji.

Dla kogo jest to dobre rozwiązanie? IKE lub IKZE w banku to idealna opcja dla osób, które:

• Są bardzo konserwatywne i priorytetem jest dla nich ochrona kapitału.
• Są na kilka lat przed emeryturą i nie chcą ryzykować zgromadzonych już środków.
• Traktują IKE/IKZE jako bezpieczną część swojego większego portfela emerytalnego, dywersyfikując ryzyko.

Alternatywy dla oferty bankowej – gdzie jeszcze można oszczędzać?

Bank to nie jedyna opcja. IKE i IKZE można prowadzić również w innych instytucjach, co daje dostęp do szerszego spektrum instrumentów finansowych:

• Dom maklerski: IKE/IKZE w formie rachunku maklerskiego pozwala na samodzielne inwestowanie w akcje, obligacje, certyfikaty czy fundusze ETF z giełd całego świata. To opcja dla świadomych inwestorów, która daje największy potencjał zysku, ale wiąże się też z najwyższym ryzykiem.
• Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych (TFI): Możemy lokować środki w jednostki uczestnictwa różnych funduszy inwestycyjnych (akcyjnych, obligacyjnych, mieszanych, surowcowych). To rozwiązanie pośrednie, gdzie zarządzaniem zajmują się profesjonaliści.
• Zakład ubezpieczeń na życie: Oferuje IKE/IKZE w formie polisy z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (UFK). Należy tu jednak dokładnie analizować tabelę opłat, które bywają wysokie.
• Powszechne Towarzystwo Emerytalne (PTE): Prowadzi tzw. Dobrowolne Fundusze Emerytalne (DFE), działające podobnie do OFE.

Ile można zaoszczędzić na podatku? Konkretne wyliczenia

Teoretyczne korzyści najlepiej zobrazować na konkretnych przykładach liczbowych.

Przykład 1: Oszczędność na IKZE

Załóżmy, że jesteś pracownikiem i w 2024 roku wpłacasz na IKZE pełny limit, czyli 9 388,80 zł.

• Scenariusz A: Jesteś w pierwszym progu podatkowym (12%)
  Twoja oszczędność w rocznym PIT wyniesie: 9 388,80 zł * 12% = 1 126,66 zł. Tyle pieniędzy więcej otrzymasz w ramach zwrotu podatku.
• Scenariusz B: Jesteś w drugim progu podatkowym (32%)
  Twoja oszczędność będzie znacznie wyższa: 9 388,80 zł * 32% = 3 004,42 zł. To ponad 3 tys. zł „prezentu” od fiskusa za oszczędzanie na emeryturę.

Jak widać, IKZE jest tym bardziej opłacalne, im wyższy podatek dochodowy płacimy.

Przykład 2: Oszczędność na IKE

Korzyść z IKE materializuje się na końcu okresu oszczędzania. Załóżmy, że przez 20 lat regularnie wpłacałeś środki na IKE prowadzone w TFI.

• Suma Twoich wpłat (kapitał): 200 000 zł
• Wartość konta w dniu wypłaty: 350 000 zł
• Wypracowany zysk: 350 000 zł - 200 000 zł = 150 000 zł

Gdybyś oszczędzał te pieniądze na zwykłym koncie lub w funduszu poza IKE, musiałbyś zapłacić podatek Belki:

• Wysokość podatku: 150 000 zł * 19% = 28 500 zł

Dzięki temu, że korzystałeś z IKE i spełniłeś warunki do zwolnienia, cała kwota 28 500 zł zostaje w Twojej kieszeni. To realna i bardzo duża oszczędność, którą można przeznaczyć na dodatkowe wydatki na emeryturze.

Jak założyć IKE lub IKZE w banku krok po kroku?

Proces otwarcia konta emerytalnego w banku jest prosty i szybki. Z reguły sprowadza się do kilku kroków:

1. Porównanie ofert: Sprawdź oferty kilku wiodących banków. Zwróć uwagę na wysokość oprocentowania (czy jest stałe, czy zmienne), ewentualne opłaty za prowadzenie rachunku oraz dodatkowe warunki (np. konieczność posiadania konta osobistego).
2. Wybór formy otwarcia konta: Większość banków z TOP 5 pozwala na założenie IKE/IKZE całkowicie online przez system bankowości internetowej lub aplikację mobilną. Alternatywnie można to zrobić w oddziale banku.
3. Przygotowanie dokumentów: Będziesz potrzebować jedynie dowodu osobistego. W systemie online dane zazwyczaj zaciągają się automatycznie.
4. Wypełnienie wniosku i podpisanie umowy: Należy wypełnić krótki formularz, zaakceptować regulamin i oświadczenia (m.in. o tym, że nie posiadasz innego konta tego samego typu). Umowę podpisuje się online (np. kodem SMS) lub w oddziale.
5. Pierwsza wpłata: Po aktywacji konta możesz dokonać pierwszej wpłaty, która rozpocznie Twoje oszczędzanie na emeryturę. Pamiętaj o rocznych limitach!

Podsumowanie: Czy warto założyć IKE/IKZE w banku?

Odpowiedź brzmi: zdecydowanie tak, jeśli zależy Ci na bezpieczeństwie i przewidywalności. IKE i IKZE to jedne z najlepszych dostępnych na rynku narzędzi do budowania prywatnej emerytury, głównie ze względu na potężne zachęty podatkowe. Wybór formy bankowej (konta oszczędnościowego) jest idealnym rozwiązaniem dla osób rozpoczynających swoją przygodę z oszczędzaniem lub tych, które nie akceptują ryzyka inwestycyjnego.

Choć potencjalne zyski mogą nie być tak spektakularne jak na giełdzie, gwarancja BFG i brak możliwości straty wpłaconego kapitału dają bezcenny spokój ducha. Dla wielu osób jest to wystarczający argument. Warto również rozważyć strategię dywersyfikacji – posiadanie bezpiecznego IKE/IKZE w banku i drugiego, bardziej agresywnego, w domu maklerskim. Niezależnie od wybranej strategii, najważniejsze jest, aby zacząć działać i systematycznie budować swój kapitał na przyszłość. Im wcześniej zaczniesz, tym potężniej zadziała magia procentu składanego, a Twoja emerytura będzie znacznie spokojniejsza.